پیشینه معماری در تهران » گردش آفرینان پارس گردش آفرینان پارس

گردش آفرینان پارس

منو

پیشینه معماری در تهران

 پیشینه معماری در تهران

پیشینه معماری در تهران – معماری مدرن در ایران، توسط باستان‌شناسان فرانسوی و دانش‌آموختگان معماری مدرسه عالی ملی هنرهای زیبای فرانسه بنیانگذاری گردید. در ساختار قبلی رشته معماری به صورت کارشناسی‌ارشد پیوسته اجرا می‌گردید و هدف آموزش تربیت کارشناسانی خبره با کارآیی‌های عمومی حرفه‌ای بود. تقویت تخیل، تجسم فضایی و مهارت‌های بیانی و تقویت قدرت خلاقیت و اعتماد به نفس محورهای اصلی آموزش نوین معماری را تشکیل می‌دهند. دانشکده معماری پردیس هنرهای زیبا با بیش از ۷۰ سال سابقه آموزشی اولین دانشکده معماری در ایران است و در حال حاضر دارای بزرگترین کادر هیئت علمی در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران را دارا می‌باشد.
معماری های شگفت انگیز در تهران
استان تهران از بناهای تاریخی متعدد و با ارزشی در اطراف خود برخوردار ست. تهران، به دلیل سابقه بیش از ۲۰۰ ساله خود در مرکزیت ایران، بیش ترین بناهای تاریخی، اماکن تفریحی، موزه ها و امکانات گردشگری را در خود جای داده است. سایر شهرستان های این استان از جمله شهرستان ری نیز به واسطه قدمت طولانی خود؛ قدیمی ترین و معروف ترین جاذبه های تاریخی و مذهبی این منطقه را در برگرفته است.

عمارت ها و کاخ های زیادی در تهران وجود دارند که بیش ترین آن ها به دوره های صفویه و قاجاریه مربوط می شوند. مدرسه های تاریخی و قدیمی که اغلب دارای مسجد نیز هستند، امام زاده ها و کلیساهای مختلف که هر یک از ارزش های خاصی برخوردارند، عمارت ها و برج های معروف به همراه بازارهای قدیمی بخشی از دیدنی های تاریخی شهرستان تهران هستند.

امروزه معماری را یک هنر اجتماعی می‌دانند. در اصول معماری، اجتماعی بودن و سازش بنا با محیط و اجتماع اهمیت زیادی دارد. معماران ایرانی بناهایی را طراحی کردند که پس از گذشت صدها سال، همچنان شگفتی و زیبایی خود را حفظ کرده‌اند و طراوت و تازگی ابتدای ساخت خود را از دست نداده‌اند. سابقه معماری ایران را مربوط به هزاره هفتم قبل از میلاد می‌دانند. از همان دوران معماران ایرانی ویژگی‌هایی را در طرح‌های خود به کار گرفتند که معماری ایران را شناسنامه‌دار کرد و ویژگی‌های خاص و منحصربه‌فردی به آن بخشید.teatrcity1

نیم نگاهی به معماری قدیمی چند خانه قدیمی تهران
حدود پنجاه سال است که فرهنگ آپارتمان نشینی در ایران دارای جایگاه گردیده است که.این فرهنگ بدون داشتن بستر و زیربستر لازمه در ایران دارای جایگاه شد و تاکنون نتوانسته ایم مشگلات این مورد را که به یک معضل تبدیل شده را حل کنیم . آپارتمان سازی مد روز شد و ساختمانها با ارزش و بی ارزش یکی بعد از دیگری تخریب و مجتمع های اداری و مسکونی بجای آن ساخته میشوند . ما را به زندگی در آ پارتمان خوگرفته ایم ، عادت یکی از خصلت های انسانی است . اما ره آورد این فرهنگ چه بوده وچه از دست دادیم و چه گرفته ایم که در این مقاله به آن پرداخته خواهد شد.

معماری و فضاهای خانه های مسکونی قدیمی ( بزرگ ) در ایران
معماری و ساختار فیزیکی و فضائی ساختمانهای مسکونی قدیمی :
ورودی منازل / ورودی منازل دارای دالان که در دو طرف ورودی آن سکوهائی جهت نشستن قرارداشت و معمولا” قسمت ورودی ساختمان چند پله پاین تر ازتراز گذربوده است وآن بدلیل انکه مهاحمان اسب سوار بودند نتوانند با اسب وارد منزل شوند . دالان ورودی دارای عرض حدود دو متربوده و طول آن بستگی به موقعیت و فضاهای اطراف آن داشت . در منازل قدیم بدلیل حفظ سنت وحرمت دو منطقه وجود داشت یکی منطقه محارم و دیگری منطقه پذیرائی که به اصطلاح آن روز بیرونی و اندرونی نامیده میشد . قسمت طبخ غذا بنام مطبخ ( محل طبخ غذا ) نامیده میشد .
مطبخ معمولا” در تراز سطح زیر زمین قرارداشته و ورودی آن مستقیم از حیاط به محوطه باز بوده است در بعضی از مطبخ ها پله مستقیمی یه طبقه بالا وجود داشته که غذا از آن پله به بالا برده میشد .بعد از آماده شدن غذا آن را به اتاقی بنام آبدارخانه که درکنار سالن قرارداشت برده و در آن محل در ظروف لازمه روانه سفره میشد . در اتاق آبدارخانه ظروف پذیرائی اعم ظروف میوه خوری و یا غذاخوری قرارداشت و بعد از صرف غذا ظرفها به آبدارخانه برگشت داده میشد و آنجا به مطبخ برده میشد . معمولا” در قدیم سفره غذا برروی زمین چیده میشد و در منازلی که صاحبان فرنگ رفته داشته و یا از آن خانواده ها الگو گرفته بودند غذای مهمان برروی میز چیده میشد . قسمت پذیرائی بنام تالار نامیده میشد.ودر تالارها فسمتی بنام شاه نشین بوده است . در کاخها این تالارها برحسب مورد بنامهای مختلف نامیده میشد مانند تالار فیروره و یا تالار آبی و امثال آنها . ورودی مهمان به تالار با ورودی آبدارخانه تلاقی نداشت .
قسمت خواب درضلع دیگر ساختمان بوده است . بیشتر ساختمانهای مسکونی قدیمی فاقد حمام بوده و اگر فضای حمام در آن بوده فقظ استفاده حمام تابستانی میشد زیرا ساختمانها فاقد دستگاه های گرم کننده آب جهت حمام بوده اند . یکی از سنت های گذشته آب تنی در حوض منازل بوده که در هنگام آب تنی حقظ حرمت ها رعایت میشد . هنگام ورود کلام یاا لله گفته میشد و یا به کلام دیگر اجازه ورود به منزل گرفته میشد سرویس بهداشتی در کنارحیاط قرار داشت و یا خارج ساختمان و یا در قسمتی از زیرزمین بطوریکه در دید نباشد. در زیرزمین در کنار آشپزخانه فضای رختشورخانه بوده است و رختها پس از شستشو در مکانی جهت خشک شدن قرار میگرفتند که چشم نا محرم به آنها نیاقتد.راه بام از طریق پله ارتباظی بسیار کوچک وبوده است . در قسمتی از زیر زمین فضائی برای انبارو نگهداری مواد غذائی و میوه بوده که این محل دارای هوای یکنواخت و خنک بوده است . درقدیم میوه هر فصل در فصل خود عرضه میشد و سیب و یا گلابی وانار و یا به و یا پرتقال را در زیرزمین جهت مصرف نگهداری میکردند . درقدیم خانم ها تهیه مربا ها و ترشی را در منزل بعهده داشتند و کمتر میشد که از بیرون از منزل تهیه شود . پنجره ها چوبی ودارای فرم بسیار زیبا بوده و پنجره های که عمودی باز و بسته میشد و بنام ارسی معروف بود . بعضی از اتاقها بنام تعداد درب ( بغیر درورودی ) نامیده میشد بنام اتاق چهار دری و یا پنح دری که میتوان نمونه ازاین اتاقها را در منازل قدیمی سراسر ایران دیده میشود.
معماری مسکن در پنجاه سال اخیر
با تغییر حکومت ازسلسله قاجاریه به سلسله پهلوی و از آن به بعد تغییر بسیار در ساختار و فضاهای ساختمانهای مسکونی پدید آمد که برخی از آنهاموجب از بین رفتن بعضی رسوم وسنت ها گردید . بدلیل گران شدن قیمت زمین و ساخت بنا به کوچک نمودن واحد و کوچک شدن فضاها گردید . مطبخ جای خود را به آشپزخانه اوپن داد و تالار به هال و پذیرائی تبدیل و خبری ازورود با آیفون انجام میشود . نکته قابل توجه قابل آنکه خانه ها به محفظه ای سکونتی تبدیل شده وفاقد روح سابق و هوای سالم گردیدند .. انسان ایرانی فراموش شده سنت ها از بین رفته و یا در حال از بین رفتن است فقط سکونت مطرح شده است. .
بررسی چند ساختمان مسکونی معروف در تهران ( میراث گذشتگان )
میراث باقیمانده از گذشتگان که برای ما درحکم تاریخ است و باید از آنهاحفاظت نمائیم . چند نمونه از بناهای قدیمی در تهران با شرحی در مورد آنها به رشته تحریر در میاید . بعضی از این بناها تاریخی و برخی نمادین هستند .
عمارت مسعودیه
عمارت مسعودیه در خیابان ملت یا اکباتان است . این بنا در سال ۱۲۹۵ قمری به دستور ظل السلطان ، و همزمان با کاخ گلستان احداث شد این مجموعه تاریخی شامل ۵ عمارت اصلی بود که چند بخش اصلی آن به طور کلی در سال های پیش تخریب شد وحالا کلا” در آستانه فروباشی است . این عمارت یکی از بزرگترین بنا ها تهران قدیم بوده و در زمینی با مساحت ۴۰ هزار متر مربع ساخته شد ایوان حوض خانه و عمارت سردر تغییر نکرده ، اما بدنه غربی و شرقی این بنا کاملا” تخریب شد ه سر در کالسکه روی این بنا در فهرست آثار ملی ثبت شد ه است .
ساختمان اتحاد ( منزل سریال دایی جان ناپلئون )
در خیابان لاله زار و کوچه اتحادیه هنوز بقایای یک خانه قدیمی با قدمتی ۱۵۰ ساله است این خانه متعلق به امین السلطان بوده . بخش اصلی بنا ی این خانه از دوره ناصری به جا مانده و قسمت های دیگر آن طی زمان به بدنه آن اضافه یا از آن حذف شد ه سر در زیبایی این خانه با آجر تزیین شد ه و قوسهای آن هنوز هم منحصر به فرد و آجر کاری حصیری حوض خانه ، ستون ها و نیم ستون های شیار دار ، پایه ستون گلدانی ، پنجره های به سبک دوره قارجاریه و گچ بری ها و مقرنس کاریها این بنا آن را از دیگر خانه های قدیمی تهران متمایز کرده است . ( سریال دایی جان ناپلیون در این منزل فیلم برداری شده است ) .
محفل مخالفان رضا خان محله عود لاجان یکی از نخستین محله ها تهران است . خانه آیت الله مدرس در این محله ۴۰۰ ساله قرار دارد و نماد واقعی یک خانه سنتی ایرانی است . اندرونی ، بیرونی ، مطبخ، و…قسمتهای مختلف این خانه اند که حالا چیزی زیادی از آنها باقی نمانده . انواع هنرهای دستی هنرمندان با ذوق رشته معماری را میتوان در بقایای این خانه پیدا کرد .. در نقشه قدیم شهر تهران (سال ۱۲۷۵ ) این خانه با عنوان منزل وزیر مختار فرانسه در نقشه مشخص شده ات.
سرایی که دیگر دلگشا نیست
سرای قاجاری دلگشا یکی از معروف ترین بنا ها ی محدود ه بازار تهران بود که چندی پیش بخش های از آن تخریب شد . این سرای ۱۳۰ سا ل قدمت دارد ودر سال ۱۳۵۶در فهرست آثار ملی به ثبت نرسید ه است ..اکنون بخش های که با معماری دوره قاجاریه عجین شده بود ، تخریب و نوسازیهایی شده و به طور کلی صدمه جدی به معماری این بنا وارد کرده اند .
از موزه تا مجتمع تجاری
سر پولک نام یکی از قدیمی ترین محله تهران است که درنزدیکی بازار قرار گرفته . یکی از خانه های این محله متعلق به رهبر جنبش مشرو طه ایران آیت الله بهبهانی است د این خانه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده ، . قرار بود این خانه قدیمی تبدیل به موزه مشرو طیت شود در مورد این ساختمان گفته شده که یکی از اعضاء محترم شورای شهر اظهار نمود : (( این بنا تنها ارزش تاریخی ندارند ، بلکه بخشی از فرهنگ ما نیز در آنها نهفته اند و به همین دلیل باید توجه بیشتری به این خانه شود

با توجه به مطالب فوق به دو نکته مهم یاید توجه داشت یکی حفظ سنن و حرمتها و دیگری حفظ تاریخ ننوشته که ساختمانهای قدیمی میتواند به ما را آموزش بدهد . احداث چندین مجتمع مسکونی در خارج از محدوده شهرها با هدف اسکان آحادی ازملت مایه افتخار نیست زیرا با اسکان طبقه ضعیف ( درآمدی ) در آن مکانها انسانیت و سنت ها و حرمت ها ازبین رفته است .
هرایرانی دارای جایگاه ملی است و نباید عده ای بدلیل مشکلات مالی از فرهنگ و سنتها و حقوق اجتماعی لازمه فقط به این بهانه طرد شوند و در آن وادی بی هویت زندگی کنند. بیائید برای انسانیت / برای ایرانیت / برای همنوع پرستی برنامه ای تدوین و اجراء کنیم که این شکاف انسانی پدید نیاید و اگر هم پدید آمده برطرف شود.

دسته بندی ها:   گردش آفرینان پارس

نظرات